CZYM JEST WŁADZA RODZICIELSKA
Najprościej rzecz ujmując, władza rodzicielska to możliwość podejmowania decyzji w sprawach dotyczących dziecka. Dla przykładu można wskazać wybór szkoły, podjęcia określonego leczenia (np. terapii psychologicznej), wyjazd za granicę, czy wyrobienie paszportu. Co do zasady w sprawach takich wymagana jest zgoda obojga rodziców, którzy posiadają władzę rodzicielską, a jeśli nie są w stanie osiągnąć porozumienia, to jedno z nich musi wystąpić z wnioskiem do Sądu o tzw. rozstrzygnięcie w istotnych sprawach małoletniego. Sąd rozstrzyga taki spór biorąc pod uwagę dobro dziecka. Jak widać, wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej wymaga współdziałania obojga rodziców, lecz czasami jest to utrudnione z uwagi na występujący pomiędzy nimi konflikt. W takiej sytuacji warto rozważyć złożenie wniosku o ograniczenie jednemu z rodziców władzy rodzicielskiej.
OGRANICZENIE, ZAWIESZENIE I POZBAWIENIE WŁADZY RODZICIELSKIEJ
W idealnej sytuacji oboje rodzice sprawują władzę rodzicielską, porozumiewają się w sprawach dziecka i podejmują decyzje zgodne z jego dobrem. Niestety życie pisze różne scenariusze i czasami byli partnerzy nie są w stanie osiągnąć porozumienia. Czasami jeden z nich odmawia zgody tylko ze złośliwości, innym razem na drodze do wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej pojawia się jakaś chwilowa przeszkoda. W najbardziej ekstremalnych sytuacjach, gdy jeden z rodziców nadużywa swoich uprawnień, można w ogóle odebrać mu możliwość współdecydowania w istotnych sprawach z życia dziecka.
Najczęstszym, a zarazem najmniej inwazyjnym rozstrzygnięciem jest ograniczenie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców. W takiej sytuacji władza ta zostaje jednemu z rodziców powierzona- w praktyce temu, z którym dziecko mieszka, a drugiemu ograniczona do określonych uprawnień. Najczęściej drugiemu z rodziców pozostawia się prawdo współdecydowania w sprawach edukacji i leczenia, chociaż czasami wręcz odwrotnie- te kwestie się wyłącza. Jest wiele sposobów ograniczenia, jest to kwestia bardzo indywidualna i najlepiej przedyskutować ją na spotkaniu z radcą prawnym.
Kolejną możliwością jest zawieszenie władzy rodzicielskiej, które stosuje się w przypadku, gdy wykonywanie władzy rodzicielskiej przed jednego z rodziców jest niemożliwe z powodu przeszkody, która jest jednak przemijająca. Przykładem najlepiej obrazującym taką sytuację jest przebywanie jednego z rodziców w zakładzie karnym, ewentualnie czasowe przebywanie za granicą. Gdy przeszkoda ustanie, rodzic któremu zawieszono władzę rodzicielską może wnosić o uchylenie rozstrzygnięcia.
Najbardziej krańcowym rozstrzygnięciem jest pozbawienie rodzica (a nawet obydwojga) władzy rodzicielskiej. Takie rozwiązanie zarezerwowane jest dla rodziców, którzy nadużywają swojej władzy rodzicielskiej, bądź w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki względem dzieci (co istotne, niealimentacja jest uważa za takie zaniedbanie).
Warto podkreślić, że żadne z powyższych rozstrzygnięć nie jest stałe. W razie zmiany okoliczności czy przyczyny, dla której je zastosowano, każde z rodziców może wnieść o zmianę. Nawet pozbawienie władzy rodzicielskiej nie wyklucza ponownego jej przywrócenia.
POROZUMIENIE RODZICIELSKIE
Porozumienie rodzicielskie (inna nazwa to plan wychowawczy) to nieformalny dokument podpisywany przez rodziców, którzy chcą wspólnie wykonywać władzę rodzicielską. Ma on za zadanie niejako udowodnić sędziemu orzekającemu w sprawie, że byli małżonkowie, czy partnerzy są w stanie porozumieć się w sprawach dziecka, a tym samym, że zasadne jest pozostawienie im obojgu władzy rodzicielskiej. Treść takiego dokumentu nie jest w żaden sposób sformalizowana, rodzice mogą ją w zasadzie dowolnie kształtować. Porozumienie najczęściej zawiera postanowienia co do kontaktów rodziców z dzieckiem, czasami również wysokości alimentów, wzajemne prawa i obowiązki obojga rodziców.
OPIEKA NAPRZEMIENNA
Polski kodeks rodzinny i opiekuńczy tak naprawdę nie zna takiego określenia jak „opieka naprzemienna”. Jest to rozwiązanie wypracowane w praktyce i przez to możliwe do zastosowania w zasadzie wyłącznie wtedy, gdy oboje rodzice wyrażą na nie zgodę. Najczęściej taka opieka polega na tym, że dziecko przez tydzień lub dwa przebywa bez przerwy z jednym rodzicem, a potem taką samą ilość czasu z drugim. Ostatnio pojawiła się także wśród rodziców idea tzw. gniazdowania, która polega na tym, że dzieci cały czas pozostają w jednym miejscu zamieszkania, a zmieniają się tylko rodzice. Jest to jednak rozwiązanie przeznaczone raczej dla osób bardzo zamożnych, które mogą pozwolić sobie na to, by mieć aż trzy nieruchomości.
WPŁYW WŁADZY RODZICIELSKIEJ NA KONTAKTY I ALIMENTY
Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice mają prawo do kontaktów z dziećmi, a także obowiązek ich alimentowania. Nawet pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie, że rodzic nie może spotykać się z dzieckiem, jeśli tylko nie stwarza dla niego zagrożenia. Pozbawienie władzy rodzicielskiej pozbawia rodzica możliwości podejmowania decyzji dotyczących dziecka, a nie kontaktów z nim. Z drugiej strony możliwa również sytuacja, w której wobec rodzica został orzeczony zakaz kontaktów, ale nadal ma on pełnie władzy rodzicielskiej. Dlatego tak ważne jest rozróżnienie tych dwóch kwestii- władzy rodzicielskiej od kontaktów.
Nawet rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej ma również obowiązek płacić na dziecko alimenty. Na ich wysokość może mieć jednak wpływ zakres kontaktów rodzica zobowiązanego. Przepisy stanowią bowiem, że obowiązek alimentacyjny można wypełniać również przez osobiste starania w wychowanie i opiekę nad dzieckiem. Jeśli zatem rodzic zobowiązany spotyka się z dzieckiem zaledwie kilka dni w miesiącu, to powinien w większym zakresie uczestniczyć w kosztach utrzymania dziecka, niż ten rodzic, pod którego opieką dziecko na co dzień pozostaje.
